2. Hoe belangrijk is zelfkennis?

Zelfkennis is nodig voor iedereen. Het is eigenlijk heel vreemd, dat wij van alles (buiten ons) bestuderen, maar onszelf overslaan. Hoe kan ik – zonder goede zelfkennis -, verantwoord een beroep of partner kiezen, mijn relatie(s) onderhouden of anderen helpen? Hoeveel mislukkingen zijn niet het gevolg van een gebrek aan zelfkennis? Kijk rond. Zelfkennis geldt niet voor niets als het begin van alle wijsheid…

Zelfkennis als noodzaak

Door ons denken kunnen wij afstand nemen, benoemen en onderscheiden. De wetenschap maakt hier dankbaar gebruik van. Dat levert ons uiterst nuttige kennis op. Maar dit kritische denken schiet tekort in het leren ‘kennen’ van de partner, de kunst, de liefde of het mysterie. Wie alleen met zijn hoofd bezig is verdeelt de wereld in buiten en binnen. Buiten bevinden zich dan de te onderzoeken stukken, en binnen bevindt zich het ongrijpbare het irrationele en subjectieve. Door systematisch te kiezen voor de meetbare buitenwereld, wordt het levende contact met de onzichtbare kant van het bestaan ontkend of verwaarloosd. Alle problemen liggen ‘buiten’ ons en vragen om een oplossing: vrede, klimaat, economie, onderwijs, gezondheid, defensie, vluchtelingen enz. Waarom slaan wij zo makkelijk onszelf over? Hebben die kwesties niet met onszelf te maken?

Een mens zonder zelfkennis is net zoiets als een mol zonder voorpoten.
Die zal nooit het licht zien.
(Eckhart, 13-14e eeuw
)

Zelfkennis valt alleen te bereiken door persoonlijke bewustwording. Ik kan het niet uit een boek leren. Maar vergeet niet, dat er langs de weg van bewustwording eindeloos veel valt te ontdekken! Want in onze belevingswereld is alles aanwezig: de hele wereld, de conflicten, een eindeloze diepte, het onbewuste, het leven en haar oorsprong. Er bestaat niets namelijk niets buiten ons, omdat wij er zelf deel van uitmaken. In de beleving is alles ‘binnen’!

Leren door ervaring

Zelfkennis kan beginnen bij vragen zoals: hoe ervaar ik mijn lichaam, mijn denken en gevoel? Hoe ga ik om met mijn dromen, fantasie en intuïtie? Wie ben ik eigenlijk? Wat is mijn ik, en waar heb ik dat voor nodig? Enz.

De laatste eeuwen hebben ons opgescheept met een ik-verhaal dat niet klopt. Ik ben niet de bron van mijn gedachten, gevoelens en wilsimpulsen. De vraag: wie ben ik?, is dan ook onjuist. Ook de idee van reïncarnatie klopt niet, wie zou er kunnen reïncarneren? (Daniël van Egmond)

Zo blijft er een groot stuk onduidelijkheid over mijzelf. Hoe zit het verder met mijn zelfbeeld, levensopdracht of levensverhaal? Waarom komen bepaalde problemen steeds op mijn weg?

De meest betrouwbaren manier om tot persoonlijke bewustwording (of zelfkennis) te komen is langs de weg van Leren door ervaring . Een kwestie van doen en oefenen onder begeleiding: in je lijf komen, leren waarnemen (anders dan denken!) en aanwezig blijven. Door bewustwording kunnen blokkades worden opgeheven, en ontstaan er ruimte en elan voor telkens nieuwe ontdekkingen en keuzes. Vervolgens wordt heel gerichte verandering mogelijk.

Zelfkennis nodig voor verdere bewustwording

Persoonlijke bewustwording komt iedereen ten goede. Zelfbesef, stevigheid, regie en kracht zijn belangrijke te verwerven eigenschappen. Trainingen kunnen hier in belangrijke mate aan bijdragen. Maar vergis je niet. Deze activiteiten worden soms al gezien als spiritualiteit. Maar dat is onjuist, het blijft persoonsontwikkeling. Het gaat in deze fase immers om opbouw en het verwerven van stevigheid en vaardigheden. Eerst stevige muren bouwen, later kan het dak erop. Hoe wou je met de dieperliggende niveaus aan de gang gaan als je de ‘buitenste’ lagen niet eens kent. Eerst een stevig mens worden (een duikelaar) en daarna pas verder.
Bij spiritualiteit ligt het accent juist op loslaten, een proces dat precies tegenovergesteld is. Daarom kan het te vroeg beginnen met spirituele methoden of met spiritualiteit ontwrichtend werken.
Zie voor het verband tussen persoonsontwikkeling en spiritualiteit de Reisroute naar spiritualiteit.

Terug