Huidige wereld

De huidige wereld wordt beheerst door een groot geloof in economie, techniek en wetenschap. De keerzijde daarvan is, dat men weinig aandacht heeft voor het onzichtbare, het onmeetbare en het geestelijke. Hetzelfde geldt voor de mens. Die is autonoom, kritisch en druk bezet. Door zijn vrijheid en de overstelpende veelheid om hem heen, is hij sterk naar buiten gericht en vervreemd van zichzelf. Mens en samenleving worden door dezelfde golven meegesleurd, kennen weinig rust en missen de noodzakelijke diepgang. Er is behoefte aan een nieuwe oriëntatie

Christelijke traditie

De christelijke traditie vormde heel lang een belangrijke bron van licht en inspiratie. Wij zijn er van buitenaf door beschenen, zonder zélf tot licht te worden. De boodschap is verouderd, door de tijdgebonden vormgeving in cultuur, taal en voorstellingen. Veel is in dogmatische theologie bevroren, soms verstard door stellingname van de kerken, en sluit niet meer aan op ons levensgevoel. De kerk is in crisis. Het geloof verschrompelt door gebrek aan diepte en religieuze ervaring, en leidt nauwelijks tot gedragsverandering. De religie zal zich moeten ontwikkelen naar spiritualiteit en mystiek. Het vuur zal niet gedoofd worden, maar misschien moet de kerk een herstart maken. De kernboodschap van het evangelie is op een duimnagel te schrijven: bekering, navolging en dienstbaarheid. Daarvoor is echter een diepergaande inkeer noodzakelijk, want wij hebben onszelf overgeslagen.

Dualistisch denken

Door ons dualistische denken hebben wij God en het heil buiten ons geplaatst. Intussen is ons mens- en godsbeeld grondig gewijzigd. God en wereld, of God en mens, zijn niet van elkaar gescheiden. Het zijn polen van dezelfde werkelijkheid. Dat ontdekken wij als we uitgaan van de religieuze ervaring. Dat vergt een andere kenwijze, want ons denken alleen werkt als brokkenmaker. De levende waarheid valt alleen te ontdekken in de zoektocht door ons persoonlijk labyrint. Omdat de waarheid niet kan worden overgedragen, maar alleen valt op te roepen, zullen de kerken moeten overgaan van verkondigen, naar begeleiden en bewust maken.

Mystieke spiritualiteit

Veel van wat tegenwoordig spiritueel heet, gaat over het eigen welzijn, en is in religieus opzicht zeer oppervlakkig. Mystieke spiritualiteit kan niet bestaan zonder persoonlijk transformatieproces. Op deze wijze is een authentiek antwoord op het evangelie mogelijk, als de consequentie van het geloof. Spiritualiteit wil ik omschrijven als: leven in verbondenheid met God.

Weg naar binnen

De weg naar binnen (zie Reisroute naar spiritualiteit p. 75), kent meerdere fasen en begint met persoonlijke bewustwording. Het vormt de belangrijkste toegang tot lichamelijke gezondheid, psychisch evenwicht en geestelijke ontwikkeling, en de voorfase om te komen tot godskennis. Onder regie van het ego kunnen delen en functies tot een harmonisch geheel worden gebracht. Dit traject vraagt jarenlange inzet. Het is naïef om met spiritualiteit te willen beginnen als dit stuk wordt overgeslagen. Het werkterrein ligt vast, al kan de weg er doorheen verschillen. Maar alleen zo kan gewerkt worden aan de condities voor diepere bewustwording.

Spirituele bewustwording

De volgende fase heeft betrekking op spirituele bewustwording. Wie oefent in het waarnemen van het eigen ik, zal daarin een onpeilbare diepte gaan gewaarworden. Dit is de wezenskern, de ziel, de ware identiteit. Er zijn basisvoorwaarden verbonden aan de overgang naar dit nieuwe centrum. De keuze voor spiritualiteit, als de essentie van het evangelie (zoek eerst het rijk van God), vraagt namelijk om persoonlijke stevigheid en vastberadenheid, en valt te vergelijken met het zoeken naar de schat in de akker. De vinder verkoopt er alles voor wat hij heeft.

Ik eruit, God erin

Spiritualiteit is een diep mysterie en valt niet door eigen prestatie te bemachtigen. Kiezen voor een spirituele weg vraagt om bekering en navolging, ofwel om loslaten en overgave. Er bestaat geen enkele andere manier om dit te laten gebeuren dan door: ik eruit, God erin. Dat vereist een houding van verbondenheid en standvastigheid. Het initiatief verschuift volledig naar de Geest, die ons leidt naar transformatie: menswording van God en vergoddelijking van de mens. Meditatie helpt om dit proces te ondersteunen. De liefde die dan vrijkomt zal zich tonen in dienstbaarheid.

Kerkvernieuwing

Kerkverandering op zich heeft geen effect, het gaat om transformatie van de mens. Datzelfde geldt voor maatschappelijke veranderingen. Echte vernieuwing komt alleen tot stand, wanneer de mens meer diepgang krijgt. Spiritualiteit is een volgende fase in de evolutie voor gelovigen, kerk en samenleving. Zelfkennis vormt de onvervangbare basis bij zelfrealisatie, crises en levensvervulling. Het kan de (huidige) catechese vervangen, is voorwaarde voor spiritualiteit en biedt toegang tot waarachtige godskennis. Oudere mensen hoeven niet weg te kwijnen, maar kunnen juist door spiritualiteit tot de hoogste bloei komen. Kerkprofessionals tenslotte zullen hopelijk een deel van hun tijd gaan besteden: aan het bewust maken en trainen/begeleiden van groepen.

Terug