Hoofdartikel over spiritualiteit en de noodzaak om met onszelf aan de slag te gaan.

Dit artikel gaat over:

  • verantwoordelijkheid voor deze wereld
  • verbeteren van buitenaf werkt niet
  • wij moeten eerst zelf veranderen
  • invloed van de godsdienst neemt af
  • geloof mist diepgang
  • de laatste kans: kiezen voor spiritualiteit
  • aan woorden geen gebrek
  • leren in groepsverband

Wereld wordt geteisterd

De wereld wordt voortdurend geteisterd door armoede, geweld, onderdrukking, uitbuiting, machtsmisbruik, mensenhandel, corruptie, noem maar op. Eigenlijk niets nieuws, zo gaat het altijd al. Maar ondanks alle vooruitgang verdwijnt dat niet. Telkens ontstaan er nieuwe problemen, rampen, conflicten en oorlogen. En al te vaak zijn wij het zelf die elkaar zoveel leed aandoen.

Mijn aandeel daarin

Als wereldburger ben ik daarbij betrokken. Ik heb er – van dichtbij of op afstand – een aandeel in, of minstens de groepering waartoe ik behoor. De omgeving bepaalt in grote mate ook mijn persoonlijk gedrag. Want ik onderga – net als iedereen – de invloeden van het streven naar macht, bezit en vermaak, met alle kwalijke gevolgen voor natuur en milieu, vrede en gerechtigheid enz.

Verbeteren werkt niet

De partijen die deze zaken willen verbeteren bestaan uit mensen, die tot diezelfde wereld behoren en daardoor deel zijn van het probleem. Niemand heeft schone handen.
Is het gek, dat de wereld niet verbetert? Als ik en jij niet met onszelf aan de slag gaan, om te veranderen, blijft alles hetzelfde. Wij zijn immers ‘het meest toegankelijke deel’, en ook daar blijkt hoe moeizaam dat gaat. En veranderingen van buitenaf werken zeker niet. Achteraf blijken ze meestal erg oppervlakkig te zijn: wijzigingen van het decor, de spelers of de regels. Kijk zelf.

Mens moet veranderen

Alles draait om verandering van de mens zelf. Maar als de moderne mens, in zijn kortzichtigheid zelf wel bepaalt ‘wat er mag of niet mag’, dan wordt de situatie alleen maar hopelozer. Hoezo gewetensvorming? Wetten en politie moeten dit tekort kennelijk oplossen. In ieder geval lijkt mij een morele vorming effectiever en goedkoper dan alle veiligheidsmaatregelen.

Godsdienst als inspiratiebron

‘Er valt niets in de buitenwereld te verbeteren, wat we niet eerst in onszelf hebben verbeterd’, aldus Etty Hillesum. Dat is ook het diepste inzicht van alle godsdiensten en levensbeschouwingen. Daarom hebben zij waarden benoemd en ons normen en richtlijnen gegeven. Maar als wij ons van die wijsheid niets aantrekken, dan creëren wij vanzelf een puinhoop. En overal waar volgelingen (van welke godsdienst dan ook) deze voorschriften kennen, maar er niet naar leven, wordt de waarheid geweld aangedaan. Uit naam van het geloof, worden zelfs misdaden gepleegd.

Geloof mist diepgang

Het christendom geeft ons waarschijnlijk het meest eenvoudige en meest verstrekkende advies: ‘Heb God lief en je naaste als jezelf’. Maar ook de lichtende vlam van kerk dreigt thans gedoofd te worden. Niet alleen door miskenning van buitenaf, maar vooral door innerlijke malaise.
De kerk verkeert al tientallen jaren in crisis. Theologische opleidingen en voorgangers hebben de signalen en studies hierover systematisch genegeerd. En vernieuwend beleid is uitgebleven. Parochies en gemeenten gaan gewoon verder met hun vastgeroeste praktijk. Tegen beter weten in. Dan maar met tien mensen verder…

Grootste probleem is, dat het geloof bij de meeste kerkbezoekers of kerkverlaters alleen in hun hoofd zit. Hun levenswijze verschilt weinig tot niets van niet-gelovigen. En er is zelden sprake van geestelijke diepgang. Predikanten en priesters vertellen wat ze geleerd hebben. Je hoort ze vrijwel nooit preken vanuit hun religieuze ervaring, en zij weten vaak niets over het geestelijk leven of spiritualiteit. Zonder wortels waait een boom vanzelf om.

Door gebrek aan toeleg

Kijk naar de beoefenaars van sport of muziek. Zij stoppen jaren achtereen al hun energie in hun hobby om goed te kunnen presteren. En wij gedoopten blijven levenslang op hetzelfde niveau zitten, zonder ons in religieus opzicht te bezinnen, te verdiepen, verder te ontwikkelen, of bewust te worden. Niet door studie, maar door ervaring en gedrag. Hoe oefen ik mij om de Heer te beminnen ‘uit geheel mijn hart, geheel mijn ziel, geheel mijn verstand en geheel mijn kracht’? Hoeveel tijd maak ik vrij voor stilte, geestelijke lezing, meditatie, gebed, retraite, of welke vorm ook, om voeding te geven aan mijn maatschappelijke inzet? Wat doe ik om mijn talent/roeping als christen te ontwikkelen? Pas als ik werkelijk verander kan ik christen worden.

De boodschap is bekend

De huidige kerkdiensten maken ons tot consument. Wij blijven toch ook niet levenslang op de basisschool zitten! Wie de boodschap eenmaal begrepen heeft kan aan de slag. Wij moeten in beweging komen, op weg naar binnen, van geloof naar spiritualiteit, naar bewustwording, naar realisatie, naar worden en zijn! Het gaat er niet om de Heer te blijven lofzingen, maar om Hem gestalte te geven in onszelf en in deze wereld. Ons léven is de plaats waar de liturgie plaatsvindt. Want er bestaat maar één werkelijkheid.

Kies voor spiritualiteit

Leven met spiritualiteit betekent een gevorderde vorm van geloofsbeleving. De beste vorm van kerkvernieuwing in deze tijd. Zoals in het oosten zo vaak wordt herhaald en hier bijv. door Eckhart: geef je zekerheid op, laat elke vorm los, transcendeer en ga steeds verder… Beweeg vol vertrouwen mee met de Geest die waait. Want uiteindelijk wordt elke vaste vorm een belemmering!
Wij moeten terug naar de oude mystieke traditie: wissel ervaringen uit over hoe te leven, leer jezelf kennen, ontdek de waarheid van binnen, en leer leven in verbondenheid met God…

De vrome van morgen zal een ‘mysticus’ zijn, iemand die iets ervaren heeft, of hij zal er niet meer zijn. (Rahner)

Onze laatste kans

Het is vijf voor twaalf geweest, de sirenes loeien al. De komende tien jaar zullen er in Nederland, zowel bij katholieken als bij protestanten, ruim duizend(!) kerken hun deur moeten sluiten. Net als de grote winkelketens die te lang aan een oude formule hebben vastgehouden.

Zeg tegen de plaatselijke kerkgemeente: “Luister,
over tien jaar komt hier geen priester of predikant meer!
Wij gaan kadergroepen voorbereiden op spiritualiteit, zodat wij in de toekomst zelfstandig verder kunnen.”

–  Wacht niet op een ander, begin ermee!  –

Andere kerkpraktijk

Als een geloofsgemeenschap kiest voor spiritualiteit, dan zal de weerstand ertegen aanvankelijk toenemen, zowel bij de nestblijvers als de nestvlieders. Een periode van voorbereiding is daarom noodzakelijk. Want wat bevroren is heeft extra warmte nodig om te ontdooien. Het hoeden van de schapen kan overgaan in begeleiden, wanneer de moedermelk tijdig door vast voedsel is vervangen. Op termijn zal de kerkpraktijk daardoor geleidelijk veranderen. Echte oecumene en inter-spiritualiteit zullen dan ongetwijfeld toenemen.

Aan woorden geen gebrek


Er bestaan tienduizenden boeken over spiritualiteit en mystiek, je kan er zelfs op afstuderen. Maar de theorie op zich is nog geen spiritualiteit. Alle opvattingen, woorden en beelden (ook van deze website) zijn slechts verwijzingen. Ze komen binnen op denkniveau en kunnen je de illusie geven dat je daardoor al met spiritualiteit bezig bent. De moeilijkste fasen moeten dan echter nog volgen: kiezen, willen, oefenen en in praktijk brengen. Zonder de weg van zelfkennis en persoonlijke bewustwording zal dat niet lukken.

Leren in groepsverband

Zoals eerder gezegd: persoonsontwikkeling, zelfkennis en bewustwording zijn zaken die alleen bij ervaring zijn te leren. Dit kan het beste in groepsverband. Zie het artikel over ‘De Leergroep’.

Deze activiteit is wenselijk voor iedereen en – zou ik zeggen – verplicht voor kerkprofessionals. ‘Als je God wilt leren kennen, leer dan eerst jezelf kennen’ en ‘De weg naar God is de weg naar binnen’. (zie Wegwijzers)
Dit inzicht moet gevolgen krijgen voor theologie, eredienst en verkondiging, en zeker voor de catechese.

Voor de religieuze ervaring ging men vroeger op zoek naar stilte en eenzaamheid in woestijn, bos, grot, kluizenaarshut en klooster, of men ging op bedevaart. Ook de leergroep biedt de mogelijkheid om deze leegte te bereiken.

Reageren?

Terug