Hoogste bloei - kans voor kerk en wereld
1. Wat is spiritualiteit?

1. Wat is spiritualiteit?

Wat is spiritualiteit? Het is bijna onmogelijk om daar een goed antwoord op te geven. En hoe korter het is, des te meer toelichting het vraagt. Dat komt omdat het begrip een bepaalde ontstaansgeschiedenis heeft doorgemaakt, verschillende vormen kent, en tegenwoordig voor van alles en nog wat wordt gebruikt. Het Titus Brandsma Instituut in Nijmegen, dat wetenschappelijke studie maakt van spiritualiteit, heeft circa honderdduizend boeken over dit onderwerp.

Bezield leven

Het woord spiritualiteit bestaat sinds de 17e eeuw en betekent letterlijk: leven vanuit de Geest (‘Spiritus’ in het Latijn). Zij komt voort uit de christelijke traditie en is de vormgeving en consequentie van het evangelie. Het is een verzamelwoord voor volmaaktheid, heiligheid, ascese, vroomheid, devotie, geestelijk of innerlijk leven en mystiek. En heeft zich geconcretiseerd in: zorg voor armen, zieken, vreemdelingen, slaven en gevangenen, kloosterleven, onderwijs, en later in zorg voor natuur en milieu en vormen van verzet. In onze tijd, gaat het over een bepaalde levensinstelling of alternatieve richtingen uiteenlopend van channeling tot zweethutten.

Eindeloze zoektocht

Ik beschouw spiritualiteit als de eindeloze zoektocht van de mens naar zichzelf. En dan uiteindelijk, leven in verbondenheid met God.
In heel de geschiedenis, en in elk mens afzonderlijk, rijzen vragen op over onze identiteit. Welk mysterie dragen we met ons mee? Wie zijn we? – Waar komen we vandaar? – En waar gaan we heen? Bestaansvragen, die niet door beschouwingen of wetenschap van buitenaf kunnen worden beantwoord. Grote zieners en profeten van over de hele wereld hebben deze bestaanservaring omschreven met woorden als: leegte, leven, oneindigheid, wezen, ziel, bewustzijn, stilte, oergrond, diepte, bron, energie en liefde. Afhankelijk van de eigen cultuur wordt deze ervaring gewoonlijk met ‘God’ benoemd.

Naar binnen

Vanuit deze mystieke ervaringen zijn visies en godsdiensten ontstaan. Ze zijn uitgegroeid tot soms heel ingewikkelde systemen met gedragsvoorschriften en rituelen. Bedoeld om hun volgelingen bij diezelfde diepte-ervaring te brengen. Maar gaandeweg wordt de weg erheen al voor het doel aangezien. Dan richt men zich op het naleven van de voorschriften. Terwijl het juist gaat om zélf tot die bevrijdende ervaring te komen. God of onze identiteit valt niet te bereiken via leer of geloof, maar alleen door de weg van de ervaring te gaan: de zoektocht naar binnen.

God in ons

Het mysterie bevindt zich in ons. De mens is immers niet alleen schepsel, hij heeft iets van de oorspronkelijke eenheid van God in zich, ‘geschapen naar Gods beeld en gelijkenis’ zoals de Bijbel het zegt. God en mens zijn wezenlijk en onverbrekelijk met elkaar verbonden. God woont in onze ziel, we leven Zijn leven. De bedoeling van elke godsdienst is, en zeer nadrukkelijk van het christendom, om ons bewust te worden van deze levende relatie met God en van daaruit te gaan leven.

We weten al heel lang dat dit een moeilijke weg is. We zitten onszelf in de weg. De traditie leert zelfs dat er een fundamentele breuk bestaat tussen ons gewone menszijn en onze goddelijke diepte. Dat noemen we de ‘erfzonde”. Eigenmachtig is die breuk niet te herstellen, tenzij door de Weg te gaan die Jezus is gegaan. Ons ik-gericht zijn loslaten, sterven aan onszelf, of ons leven verliezen; de weg van verlossing, door deze innerlijke transformatie te ondergaan.

Eerst mens worden

Het ligt voor de hand dat de weg naar binnen begint met zelfkennis en persoonlijke bewustwording. Ook hier weer alleen langs de weg van de ervaring, niet door boeken te bestuderen. Hier is dus de persoonlijke ontwikkeling van het grootste belang. Eerst mens worden, volwassen, stevig, vaardig, door relatie en/of gezin, werkervaringen enz. We hebben gedurende de eerste levensfase onze handen vol aan deze periode van opbouw. Wie dat niet doet is onvoldoende toegerust om met spiritualiteit – verdergaande bewustwording – te beginnen.

Spiritualiteit is loslaten

Bovendien is spiritualiteit een soort tegenbeweging, gekenmerkt door loslaten en vertrouwvolle overgave. Heel iets anders dan de opbouw van je leven en jezelf poneren. Spiritualiteit is bedoeld voor de tweede levensfase, het dieper gaande vervolg op het mensworden. Hoe wou je God leren kennen als je niet eerst jezelf leert kennen?

Kiezen voor spiritualiteit

De betekenis van spiritualiteit valt niet hoog genoeg te waarderen.
Daar ligt de kern van alle verbetering van mens en wereld, en allerlei andere systemen en instituten. Leven met spiritualiteit is een gevorderde vorm van geloofsbeleving en is tevens de beste vorm van kerkvernieuwing in deze tijd.

Opmerking

Theorie is nog geen spiritualiteit
Alle opvattingen, woorden en beelden (ook van deze website) zijn slechts verwijzingen. Ze komen binnen op denkniveau en kunnen je de illusie geven dat je daardoor al met spiritualiteit bezig bent. De moeilijkste fasen moeten dan echter nog volgen: kiezen, willen, oefenen en in praktijk brengen.

Terug